uz++ — o'zbek tilidagi dasturlash tili. C++ ning barcha kuchi, o'z tilida.

⚡ Tezda boshlash — sizning platformangiz

🪟 Windows — bitta fayl

👉 uzpp-setup.exe ni yuklab oling va ishga tushiring (~152 MB).

Bitta o'rnatuvchi ichida bor:

Komponent	Tavsif
uz++ kompilyatori	Transpayler: `.uzpp` → C++ → binary
Standart kutubxona	`stdlib/` — 30+ modul (matn, vaqt, json, tarmoq, ...)
Misollar	`misollar/` — 15 ta tayyor `.uzpp` dastur
MinGW-w64 GCC 15.2 UCRT	Bundle C++ kompilyatori — alohida yuklash kerak emas

Default joy: %LOCALAPPDATA%\Programs\uzpp\ (admin huquqlari shart emas).
PATH ga avtomatik qo'shiladi; .uzpp fayllar uzpp bilan ochiladi.
Tugagach: VS Code'ni qayta ishga tushiring → har qanday .uzpp faylda F5.

🐧 Linux / 🍎 macOS — bitta buyruq

curl -fsSL https://github.com/timetolivechk-spec/uzpp/releases/latest/download/install.sh | bash

Skript:

Tizimni aniqlaydi (Linux x64 yoki macOS Apple Silicon).
g++ / clang++ borligini tekshiradi; yo'q bo'lsa kerakli apt/dnf/brew buyrug'ini ko'rsatadi.
uzpp ni /usr/local/bin/ ga, stdlib ni /usr/local/lib/uzpp/ ga o'rnatadi.
Smoke-test: uzpp --version.

Pin qilingan versiya kerak bo'lsa: UZPP_VERSION=v2.3.1 ./install.sh (yoki $HOME ga: UZPP_PREFIX=$HOME ./install.sh).

💻 VS Code Welcome ekrani (har uchchala platforma uchun)

Extension o'rnatilgandan keyin status bar pastida ⬇ uz++ install tugmasi paydo bo'ladi — bosing va "Xush kelibsiz" ekrani ochiladi:

Windows: tugma uzpp-setup.exe ni avtomatik yuklab oladi va ishga tushiradi.
Linux/macOS: tugma terminal ochib install.sh ni curl|bash orqali ishga tushiradi.

✨ Imkoniyatlar

Sintaksis yorqinligi — barcha uz++ kalit so'zlari rangli (semantic tokens orqali AST-aware).
Real-vaqt diagnostika — xatolar yozayotganda ko'rsatiladi (LSP, TypeChecker).
Inlay hints — o'zgaruvchan x = ... keyin xulosa qilingan tur ko'rsatiladi.
Code actions — "ishlatilmagan o'zgaruvchi" uchun quick-fix: _ prefiks yoki o'chirish.
Avtoto'ldirish — 100+ kalit so'zlar va stdlib funksiyalari.
Hover — kursor ostidagi belgilar haqida ma'lumot (uz++ → C++ tarjima, signature).
Definition / References / Rename — barcha asosiy LSP navigatsiya buyruqlari.
Signature help — ( yozilganda parametrlar ro'yxati chiqadi.
Outline / Go to Symbol — fayldagi sinf va funksiyalar ro'yxati.
Atributlar rangli — @sinov, @bench, @tashlab_yuborilmas, @eskirgan, @tekislash(N), @taxmin(...), @noyob_manzil, @bashqarib, @kamdan_kam. Noma'lum atribut qizil ko'rsatiladi — parser ham uni rad etadi.
F5 → ishga tushirish — bir tugma bilan.
C++ kodini ko'rish — transpile qilingan C++ ni yonida ochish.
Status bar — kompilyator holati va versiyasi.

⌨️ Buyruqlar

Tugma / Buyruq	Amal
`F5`	Faylni ishga tushirish
`Ctrl+F5`	Faylni qurish (binary)
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ tekshirish`	Faqat tip tekshirish, hech narsa qurmaydi (lint)
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ testlar`	`@sinov` funksiyalarini yugurtirish
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ benchmark`	`@bench` funksiyalari tezligini o'lchash
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ formatlash`	Kodni formatlash
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ hujjat`	Loyihadan API qo'llanmasi yaratish
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ yangi loyiha`	Yangi loyiha yaratish
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ C++ kodi`	Generatsiya qilingan C++ ni ko'rish
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ komponentlar holati`	O'rnatilgan komponentlarni ko'rish
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ kompilyatorni yangilash`	Yangi versiyani GitHub'dan yuklash
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ fayldan o'rnatish`	Offline `.vsix` / `.exe` orqali o'rnatish
`Ctrl+Shift+P` → `uz++ reset`	Barcha komponentlarni o'chirish

🚀 Birinchi dastur

// salom.uzpp
butun asosiy() {
    matn o'lcham = "kichik";        // apostrof haqiqiy o'zbek so'zida
    yozish << "Salom, " << o'lcham << " dunyo!" << qator_oxiri;
    qaytarish 0;
}

Saqlang → F5 → Natija terminalda chiqadi.

🔑 Kalit so'zlar (qisqacha)

uz++	C++	uz++	C++
`butun`	`int`	`yozish`	`std::cout`
`haqiqiy`	`double`	`kiritish`	`std::cin`
`matn`	`std::string`	`qaytarish`	`return`
`mantiqiy`	`bool`	`agar`	`if`
`o'zgaruvchan`	`auto`	`aks_holda`	`else`
`o'zgarmas`	`const`	`uchun`	`for`
`sinf`	`class`	`toki`	`while`
`vektor`	`std::vector`	`urinish`	`try`
`qator_oxiri`	`std::endl`	`ushlash`	`catch`
`manba_joyi`	`std::source_location`	`funksiya`	`auto fn(...) -> T`

Apostrof identifikatorlar (o'lcham, G'oya, to'lov) C++23 ga U+02BC MODIFIER LETTER APOSTROPHE sifatida ko'chiriladi — _ ga mangle qilinmaydi.

Phase 2.5 dan beri har bir C++ tushunchasi uchun bitta uz++ so'z bor. Eski sinonimlar (aks, qaytish, ozgaruvchan, ozgarmas, chiqarish, olish, straktura) endi xatolik beradi va kompilyator kanonik shaklni aytadi.

⚙️ Sozlamalar

uzpp.compilerPath — Kompilyatorga maxsus yo'l (ixtiyoriy). Odatda bo'sh qoldiriladi — kengaytma o'zi topadi.

🐛 Xato tuzatish

Komponent yuklanmadi: Internetni tekshiring, keyin Ctrl+Shift+P → uz++ komponentlarni o'rnatish.
"command not found": Ctrl+Shift+P → uz++ komponentlar holati — nima yetishmayotganini ko'rsatadi.
VPN/proxy bilan muammo: GitHub Releases dan qo'lda yuklab, uz++ fayldan o'rnatish orqali o'rnating.
Linux: <generator> topilmadi: sudo apt install libstdc++-15-dev (Ubuntu 24.04 + ubuntu-toolchain-r/test PPA).

🔒 Maxfiylik

Kengaytma faqat github.com/timetolivechk-spec/uzpp manzilidan komponentlar yuklab oladi. Foydalanuvchi ma'lumotlari hech qayerga yuborilmaydi. Telemetriya yo'q.